Kolajen çeşitleri iki ayrı eksende ayrılır: proteinin yapısını belirleyen tip (Tip 1, 2, 3) ve hammaddenin geldiği kaynak (sığır, deniz, tavuk). Etikette yan yana yazıldıkları için ikisi sık karıştırılır. Oysa tip molekülün nasıl kurulduğunu anlatır. Kaynak ise ürünün hangi hayvanın hangi dokusundan elde edildiğini söyler.
Bu yazı fayda değil, konum ve köken anlatır. Üç tipin vücuttaki yerini ve hangi hammaddeden hangi tipin elde edildiğini bulacaksınız; etiketteki form satırının hidrolize ürünü doğal formdan nasıl ayırdığı da ayrıca ele alınıyor. Kaynak ve tip eşleşmesi, karşılaştırmayı kolaylaştırmak için ayrıca bir tabloda toplandı.
Kolajen Çeşitleri İki Eksende Okunur: Tip ve Kaynak
Kolajen, vücutta doğal olarak bulunan yapısal bir proteindir. Deri ve kemik gibi bağ dokularının temel bileşenlerinden biridir. Her kolajen molekülü, birbirine sarılan üç protein zincirinden oluşur. Tip dediğimiz şey, bu zincirlerin hangi türlerden oluştuğu ve hangi düzende bir araya geldiğidir.
Örneğin Tip 2'de üç zincir birbirinin aynısıdır. Bu yapıya homotrimer denir. Kaynak ise bambaşka bir bilgiyi verir: kolajenin hangi hayvandan ve o hayvanın hangi dokusundan alındığını. "Sığır kolajeni" bir tip adı değil, bir kaynak adıdır.
Tanımlanmış başka tipler de var, ancak takviye ürünlerinde karşınıza çıkanlar çoğunlukla ilk üçüdür. Bu yüzden kolajen çeşitleri karşılaştırılırken odak Tip 1, 2 ve 3 üzerindedir. Diğer tiplerin vücuttaki yerine Sıkça Sorulan Sorular bölümünde kısaca değiniliyor.
Tip 1, 2 ve 3 Vücutta Hangi Dokularda Bulunur?
En bilinen üç tip, vücutta farklı dokularda yoğunlaşır ve bazı dokularda yan yana bulunur:
- Tip 1: Deride, tendonlarda ve kemikte bulunur. Bu dokular bağ dokusu olduğu için Tip 1 açısından zengindir. Hayvan postu da aynı nedenle bu tipin bol bulunduğu dokular arasında sayılır. Tip 2 ile birlikte vücuttaki en yaygın tiplerdendir.
- Tip 2: Kıkırdakta yoğunlaşır. Burun ucunu ve kulak kepçesini şekillendiren esnek doku, kıkırdağın gündelik hayattan tanıdık bir örneğidir. Diğer iki tipten farklı olarak deriyle değil, kıkırdakla özdeşleşmiş bir tiptir.
- Tip 3: Deri, kas ve kan damarlarında bulunur. Deri hem Tip 1 hem Tip 3 içerdiği için bu ikisi sık sık birlikte anılır. Etiketlerde "Tip 1 ve 3" ifadesinin yan yana durmasının sebebi de budur: deriden elde edilen hammadde iki tipi birlikte taşır.
Şunu da ayırmak gerekir: bir tipin belirli bir dokuda bulunması, o tipi içeren bir ürünün o dokuya ulaşacağı anlamına gelmez. Kıkırdakta Tip 2 bulunması da Tip 2 içeren bir ürünün kıkırdağa gideceğini göstermez. Liste yalnızca her tipin vücuttaki yerini anlatır.
Sığır, Deniz, Tavuk: Hangi Hammaddeden Hangi Tip Çıkar?
Hammadde ile tip arasındaki ilişki, hangi hayvanın kullanıldığından çok hangi dokunun kullanıldığına bağlıdır. Aşağıdaki tablo, sık görülen kaynakları ve onlardan tipik olarak elde edilen tipi gösterir.
| Kaynak | Hammadde doku | Tipik tip |
|---|---|---|
| Sığır | Deri, tendon, kemik | Ağırlıkla Tip 1, deri hammaddesinde Tip 3 ile birlikte |
| Domuz | Deri, kemik | Çoğunlukla Tip 1 |
| Deniz (balık) | Deri, pul, kemik | Tip 1 ağırlıklı |
| Tavuk | Kıkırdak, göğüs kemiği (sternum) | Tip 2 |
Sığır, Tip 1 için yaygın kullanılan ve kolay bulunan bir hammaddedir. Kaynak çeşitliliği sığır ve domuzla sınırlı değildir: balık ve deniz omurgasızları da alternatif kolajen kaynağı olarak incelenmiştir. Deniz kaynaklarında hammadde çoğunlukla balığın derisi, pulu ve kemiğidir, yani karadaki hayvanlarda olduğu gibi burada da tipi belirleyen kullanılan dokudur.
Tavukta tablo daha çeşitlidir. Göğüs kemiği gibi çoğunlukla kıkırdaktan oluşan dokular Tip 2 verir. Tavuk bacakları da enzimle parçalanarak hidrolize kolajen elde edilen bir hammaddedir; bu örnekte öne çıkan özellik tip değil, suda yüksek çözünürlüktür. Kolajen çeşitleri arasında seçim yaparken "tavuk" kelimesi tek başına tipi söylemez, çünkü aynı hayvanın derisi ile kıkırdağı farklı tipler verir.
Etikette "Tip 2" Yazıyorsa Hidrolize mi, Doğal mı?
Etiketinde "Tip 2" yazan bir ürün iki farklı şeyi anlatıyor olabilir: küçük peptitlere ayrılmış hidrolize kolajen ya da yapısı bozulmamış doğal Tip 2. Hidrolize kolajen, daha küçük peptitlere ayrılmış kolajen formudur. Doğal Tip 2 ise çözünmeyen, denatüre edilmemiş bir üründür ve kıkırdak ağırlıklı hammaddeden elde edilir. Hidroliz sürecinin ayrıntısını Hidrolize Kolajen Nedir? Çift Hidrolize Ne Demek?yazımızda bulabilirsiniz.
Etikette önce şunlara bakın:
- Form ifadesi: "Hidrolize", "peptit" ya da "kolajen peptitleri" yazıyorsa ürün parçalanmış formdadır.
- "Denatüre edilmemiş" ya da "doğal" ibaresi: Bu ifade, molekül yapısının korunduğu, suda çözünmeyen formu işaret eder.
- Hammadde satırı: Kıkırdak ya da göğüs kemiği yazıyorsa ürün Tip 2 kaynağından gelir. Formu ise yine ilk iki maddedeki ifadeler belirler.
"Hidrolize" kelimesiyle "Tip 1 ve Tip 3" ifadesi aynı etikette durduğunda bir çelişki yoktur. Tip, peptitlerin hangi kolajenden, dolayısıyla hangi dokudan elde edildiğini söyler. Hidroliz ise o kolajenin parçalanma biçimidir. İkisi farklı sorulara cevap verir.
Rafta Etiketi Çevirirken Sırayla 4 Kontrol
Market rafında bir kolajen kutusunu elinize aldığınızda arka yüzde dört bilgiyi sırayla aramak, kolajen çeşitleri arasındaki farkı birkaç saniyede görmenizi sağlar. Ön yüzdeki renklere takılmadan doğrudan içindekiler satırına geçin.
- Hammaddeyi bulun: sığır, balık ya da tavuk yazıyor mu, doku belirtilmiş mi?
- Tip ifadesi varsa kaynakla uyumuna bakın.
- Formu netleştirin: hidrolize mi, denatüre edilmemiş mi?
- Kendi hassasiyetlerinizi hesaba katın. Balık alerjiniz varsa deniz kaynaklı ürünlerin içindekiler satırını özellikle kontrol edin.
Bir örnekle: etikette "sığır derisinden hidrolize kolajen peptitleri" yazıyorsa üç bilgi de tamamdır. Kaynak sığır, doku deri, form hidrolizedir ve tablodaki karşılığı Tip 1 ile Tip 3'tür. "Balık kolajeni" yazıp doku belirtilmemişse bir bilgi eksiktir. Yine de balığın derisi, pulu ve kemiği çoğunlukla Tip 1 verdiği için bu boşluk tipi pek değiştirmez.
Etikette tip satırı yoksa ya da bilgiler kafanızı karıştırıyorsa ürün sayfasındaki içerik bilgisini okuyun. Kiperin Collagen Classic ve Kiperin Purple Collagen sayfalarımızda içerik bilgisi ayrıca yer alır. Kolajen ürünlerimizin tamamı Kolajenler kategorisinde listelenir.
Özetle
Ürün değerlendirirken karar, ön yüzdeki addan değil arka yüzdeki satırlardan çıkar. Hammadde ve doku yazıyorsa tipi oradan okuyabilir, tip yazıyorsa kaynakla uyumunu sınayabilirsiniz. Kolajen çeşitleri arasında herkese uyan tek bir doğru seçenek yoktur.
Hidrolize mi doğal mı sorusunun cevabı form satırında, kendi hassasiyetlerinize uygunluk ise içindekiler listesinde durur. Etiket bu bilgileri açıkça vermiyorsa ürün sayfasındaki içerik bilgisine bakın. Bu satırları yan yana koyduktan sonra hangi ürünün size uyduğuna siz karar verirsiniz.