Q1, bilimsel bir derginin kendi konu kategorisindeki dergiler arasında üst çeyrekte, yani genel olarak en yüksek %25’lik dilimde yer aldığını ifade eder. Dergiler sıralamadaki konumlarına göre Q1, Q2, Q3 ve Q4 olmak üzere dört gruba ayrılır; Q1 en üst, Q4 ise en alt çeyreği temsil eder. Ancak bir derginin Q değeri kullanılan veri tabanına, kategoriye ve yıla göre değişebilir. Bu nedenle “Q1 dergi” veya günlük kullanımda söylenen “Q1 makale” ifadelerini değerlendirirken JCR, SJR veya ilgili sınıflandırma sisteminin hangisinin kullanıldığına bakmak gerekir.
Q Sınıflandırması Nedir?
Bilimsel yayınlar, bilgi üretiminin en güvenilir yollarından biridir; ancak her dergi aynı etki düzeyine sahip değildir. Bilim dünyasında bu farkı ortaya koymak için dergiler, etki düzeylerine göre dört seviyeye ayrılarak sınıflandırılır: Q1, Q2, Q3 ve Q4. Bu sistem; araştırmacıların, üniversitelerin ve araştırma yapan kurumların bilimsel çıktılarının hangi düzeyde kabul gördüğünü gösteren yaygın bir ölçüttür.
"Q" Harfi Neyi Temsil Eder?
"Q", İngilizce "Quartile" yani "çeyrek dilim" kelimesinin baş harfidir. Bilimsel dergiler, alanlarındaki etki ölçütlerine (atıf sayısı, etki faktörü gibi) göre sıralanır ve bu sıralama dört çeyrek dilime ayrılır. Bir derginin bulunduğu dilim, o derginin kendi alanındaki göreli konumunu gösterir: Q1'de yer alan bir dergi, alanının en üst %25'lik dilimindedir; Q4 ise en alt %25'lik dilimi kapsar.
Q1, Q2, Q3, Q4 Ne Anlama Gelir?
- Q1: Alanında en üst %25'lik dilimde yer alan, en çok atıf alan ve en seçici yayın sürecine sahip dergilerdir. Bu dergilerde yayımlanan araştırmalar dünya çapında akademik çevrelerce takip edilir.
- Q2: %25–50 aralığında yer alan, güvenilir ve yüksek itibara sahip dergilerdir. Ciddi bir hakem sürecinden geçilir ve bilim dünyasında değerli kabul edilir.
- Q3: %50–75 diliminde yer alır. Daha az atıf alır ancak uluslararası indekslerde taranan, hakemli dergilerdir. Yeni veya niş araştırma alanlarında yaygındır.
- Q4: En alt %25'lik dilimdeki dergilerdir. Genellikle yeni kurulan veya daha az tanınan yayınlar bu sınıfa girer.
Önemli bir nüans: Q sınıfı dergiye aittir, makaleye değil. "Q1 makale" denildiğinde kastedilen, Q1 sınıfındaki bir dergide yayımlanmış makaledir; makale, yayımlandığı derginin sınıfıyla anılır.
Bir Derginin Q Sınıfı Nasıl Öğrenilir?
Bir derginin hangi çeyrek dilimde olduğunu herkes ücretsiz olarak kontrol edebilir. En yaygın kullanılan kaynak, Scopus verisine dayanan Scimago Journal Rank'tir (scimagojr.com): dergi adını aratıp "Quartiles" bölümünden, derginin hangi kategoride hangi yıl hangi Q diliminde yer aldığını görebilirsiniz. Web of Science tarafında ise Clarivate'in Journal Citation Reports (JCR) sistemi kullanılır. Bir dergi farklı kategorilerde farklı Q sınıflarında yer alabilir ve sınıflar her yıl güncellenir; bu nedenle "hangi yıl, hangi kategoride" bilgisiyle birlikte bakmak en doğrusudur.
Bu Sınıflandırmalar Neden Önemlidir?
Q sınıflandırmaları; bir derginin atıf sayısı, etki faktörü ve alanındaki itibarı göz önünde bulundurularak oluşturulan bir referans sistemidir. Özellikle Q1 ve Q2 dergiler, yoğun hakem değerlendirme süreçleri nedeniyle akademik dünyada en çok tercih edilen yayın adresleridir. Bir çalışmanın üst dilimdeki bir dergide yayımlanması; metodolojisinin ve bilimsel katkısının sıkı bir değerlendirmeden geçtiğini gösterir. Bu dergilerdeki makaleler daha fazla araştırmacıya ulaşır, daha çok atıf alır ve literatürde kalıcı yer edinir.
Ürün Araştırmaları Açısından Ne Anlama Gelir?
Bilimsel sınıflandırmalar yalnızca akademik prestij için değil, tüketici açısından da anlamlıdır. Sağlık, takviye edici gıda veya kozmetik alanında faaliyet gösteren bir markanın araştırmalarını hakemli dergilerde yayımlaması; o çalışmanın bağımsız bilim insanlarının değerlendirmesinden geçtiği anlamına gelir. Bu, ürünle ilgili bir etkinlik garantisi değildir. Hiçbir tekil çalışma bunu sağlamaz ancak markanın araştırma süreçlerini şeffaf biçimde bilimsel denetime açtığını gösterir. Tüketicilerin "bu markanın arkasında araştırma var mı" sorusuna bakabileceği en somut yer, bu tür yayınlardır.
Kiperin Neden Bilimsel Yayın Yapıyor?
Kiperin Türkiye olarak, ürün geliştirme süreçlerimizde bilimsel veri temelli ilerlemeyi benimsiyoruz. Ar-Ge sürecinde yapılan çalışmaların yalnızca laboratuvar seviyesinde kalmaması, uluslararası akademik camianın değerlendirmesine de sunulması bizim için önemli.
Kiperin'in çift hidrolize kolajen peptitleri üzerine yapılan bilimsel çalışma, İsviçre merkezli, uluslararası hakemli Current Issues in Molecular Biology dergisinde yayımlanmıştır: makaleye buradan ulaşabilirsiniz. Türkiye merkezli bir markanın araştırmasının küresel bilimsel literatürde hakem değerlendirmesinden geçerek yer bulması, hem markamız hem de sektörümüz açısından değerli bir adımdır.
Bilimsel çalışmalarımızın tamamına #Bilime İnanıyoruz sayfamızdan ulaşabilirsiniz.
Bilimsel Yayından Kullanıcı Güvenine
Kullanıcılar artık yalnızca ürün vaatlerine değil, o vaatlerin arkasındaki araştırma süreçlerine de bakıyor. Araştırmalarını hakemli dergilerde yayımlayan markalar, bu süreci bağımsız bilimsel denetime açmış olur. Q sınıflandırmaları bir yayın dünyası detayı gibi görünse de; markaların şeffaflığından kullanıcı tercihlerine kadar birçok alanda giderek daha belirleyici bir rol oynuyor. Kiperin olarak bilime yaptığımız yatırımı, yayınlarımızla görünür ve denetlenebilir kılmayı sürdüreceğiz.
Sıkça Sorulan Sorular
Q1 ne demek?
Akademik yayıncılıkta Q1; bir bilimsel derginin, kendi alanındaki etki sıralamasında en üst %25'lik dilimde yer aldığını gösterir. "Q" harfi, çeyrek dilim anlamına gelen "quartile" kelimesinden gelir.
Q1 dergi ile Q1 makale aynı şey mi?
Q sınıfı dergiye aittir; "Q1 makale" ifadesi, Q1 sınıfındaki bir dergide yayımlanmış makaleyi anlatır. Makalenin kendisi ayrıca sınıflandırılmaz, yayımlandığı derginin sınıfıyla anılır.
Bir derginin Q sınıfı nereden öğrenilir?
En pratik yol, scimagojr.com adresinden (Scimago Journal Rank) dergi adını aratmaktır; Web of Science tarafında Clarivate JCR kullanılır. Sınıflar kategoriye ve yıla göre değişebilir.
Quartile ne demek?
Quartile, "çeyrek dilim" demektir. Dergiler etki ölçütlerine göre sıralanıp dört eşit dilime ayrılır; Q1 en üst, Q4 en alt dilimi ifade eder.
Finansta geçen Q1 ile aynı şey mi?
Hayır. Finans ve iş dünyasında Q1, takvim veya mali yılın ilk çeyreğini (Ocak-Mart gibi) ifade eder. Bu yazıda anlatılan Q1 ise bilimsel dergi sınıflandırmasıdır; iki kullanım birbirinden bağımsızdır.
İstatistikteki "q değeri" ile Q1 aynı şey mi?
Hayır. İstatistikte q değeri (q-value), çoklu hipotez testlerinde yanlış keşif oranıyla ilgili bir ölçüdür; dergi sınıflandırmasındaki Q1-Q4 ile ilgisi yoktur.
